martes 18 novembro 2014

As armas de Pedra Ancha

Ubicación: Lugar de Hospital, Parroquia de Santa Baia de Dumbría, Concello de Dumbría, Provincia da Coruña

“Non me posso pagar tanto
do canto
das aves nen de seu son,
nen d'amor nen de ambiçón
nen d'armas —ca hei espanto,
por quanto
mui perigoosas son,
—come dun bon galeón,
que mi alongue muit'aginha
deste demo da campinha,
u os alacrães son;
ca dentro no coraçón
sentí deles a espinha!
E juro par Deus-lo santo
que manto
non tragerei nen granhón,
nen terrei d'amor razón
nen d'armas, por que quebranto
e chanto
vén delas toda sazón”
Afonso X, Cantigas de escarnho e maldizer

Fai como cousa dun par de anos, tempo no que comezaría a sentir un especial interese polos petróglifos e a arte rupestre, dende aquela viaxe na que percorrería numerosos concellos e boa parte do interior da Costa da Morte trala pista dos abondosos achados arqueolóxicos que se localizan por estas terras do occidente galaico. Na devandita viaxe tiveramos o pracer de achar os dolmens do Val da Soneira, amais da Arca da Piosa, a Fornela dos Mouros, a Casota de Freáns e o Castro de Borneiro. Mais naquela viaxe tamén acharíamos uns gravados milenarios que fican nun afloramento granítico do Concello de Dumbría e nos cales se representan unha serie de armas que nos resultaron moi coñecidas, que nos lembraron a outras que xa tiveramos a sorte de coñecer con anterioridade; as do Castriño de Conxo.


Este conxunto de gravados dumbrieses, coñecidos como Pedra Ancha, fican a carón mesmo do trazado do Camiño de Santiago que ten Fisterra como fin. Para achegármonos até este afloramento granítico tivemos que dirixírmonos até a Parroquia de Santa Baia de Dumbría, i en concreto até o lugar de Hospital, na estrada que enlaza os termos municipais de Dumbría e Mazaricos. Á altura da factoría de carburos metálicos de FerroAtlántica, e de fronte a porta principal da mesma, atoparíamos o trazado do Camiño de Fisterra e ó pouco de internármonos nel, a uns aproximados 400 metros, acharíamos o afloramento de Pedra Ancha á nosa dereita. Era inverno e orballaba, mais iso non impediu que achásemos os gravados. 


A de Pedra Ancha é unha das estacións rupestres máis interesantes do chan galiciano pola variedade dos seus motivos, as armas, e pola nula presenza desta iconografía nestas terras da Costa da Morte. Ollamos naquel místico afloramento uns puñais e unha especie de escudo moi semellantes ós que acharamos no Castriño de Conxo.  Na Provincia da Coruña existen outras representacións de armas en Carnota, Teo e no Porto do Son, amais do xa citado Castriño de Conxo, en Santiago de Compostela; mais este último parece facer una exhibición dun catálogo de armas diversas. Fitamos aqueles gravados que semellan representar unha especie de escudo, e despois analizaríamos os sucos que semellan conformar dous puñais e tres alabardas. Tamén acharíamos unha serie de cruces feitas con posterioridade. Estes petróglifos de Pedra Ancha foron achados por vez primeira por Modesto García Quintáns no ano 1991.


Logo de contemplar os gravados, decidimos ascender até o alto do afloramento para tratar de achar algún suco máis ou algunha coviña. No alto de Pedra Ancha non acharíamos nin sucos nin coviñas, mais si dúas especies de pías con desaugadoiros como talladas na mesma rocha. Tratamos de maxinar ilusamente o que puideron significar este petouto de Pedra Ancha e todas estas armas para os nosos ancestros da antigüidade. Conmóveme pensar que estes gravados saíron da mente daquelas xentes primitivas, así como maxinar as rudas mans coas que algunha ou algún artista primitivo debeu plasmar neste afloramento granítico parte dos seus soños, das súas teimas, dos seus medos ou das súas esperanzas; parte polo tanto do seu espírito, da súa alma, do seu xeito de ser e de vivir. 

domingo 16 novembro 2014

A carón do santuario carballinés da Veracruz

Ubicación: Concello de O Carballiño, Provincia de Ourense

"Pater nostrus rez'eu máis de cento
por aquel que morreu na vera cruz,
que el mi mostre mui cedo a luz,
mais mostra-mi as noites d'avento.
Mais, se masesse con meu amigo,
a luz agora sería migo".
Juião Bolseiro, Cantigas de amigo

Este pasado verán, namentres percorría algunhas comarcas ourensás tralos recunchos máis feiticeiros que agocha esta provincia, decidín facer unha breve parada no Carballiño para tomar un café e mercar unhas deliciosas cañas de crema na Pastelería Cerviño. Presentábase unha mañá ben solleira e calorosa, polo que non dubidei en percorrer as rúas desta grande e importantísima vila ourensá e gozar co bo ambiente que nelas se respira. Case que sen querelo, albiscaría dende o lonxe a torre da impresionante e monumental Igrexa da Veracruz. Achegueime ata ela movido por unha gran curiosidade, desexando coñecela máis de preto, sentirme anano ó seu carón. 

A Igrexa da Veracruz, coñecida no Carballiño como Igrexa Nova, é un templo moderno e unha das últimas obras inacabadas do prestixioso arquitecto galego, Antonio Palacios Ramilo (O Porriño 1874 – Madrid 1945). A súa orixe débese á laboura pastoral do párroco Luciano Evaristo Vaamonde da Cortiña (Moreiras 1880 – O Carballiño 1961), -reitor da parroquia de San Cibrao dende o ano 1930-, e ó seu anhelo de dotar á localidade dunha sé parroquial que substituíse á “igrexa vella”. Comezaría a erixirse, a base de granito sen pulir e lousa, a mediados do pasado século XX; a primeira pedra púxose o 25 de xuño de 1943 e un mes despois darían comezo as obras. Tralo falecemento do arquitecto Palacios somentes dous anos despois de presentar o proxecto, o canteiro carballinés Otero Landeiro seguiría as pautas historicistas e modernistas do finado arquitecto e proseguiría a obra co asesoramento de dous enxeñeiros. No ano 1949 comezarían as obras da torre, duns 52 metros de altitude. Aínda coa torre a medio construír, o templo abriría as súas portas no 1952, coincidindo coa festividade de San Cibrán, patrón desta vila. As obras rematarían definitivamente no ano 1957. O párroco Evaristo Vaamonde finaría no 1961, deixando o templo construído. Este templo caracterízase por ser unha mestura de estilos arquitectónicos e escultóricos. Na planta, de grande complexidade, destaca a planta principal centrada e unha segunda nave rectangular. Fiquei pampo ante esta singular, moderna e impresionante igrexa carballinesa. Pode ser, sen medo a trabucarme, un dos templos máis impresionantes deste noso país. Afasteime desta xigantesca igrexa nova, deste sacro templo erixido por tódolos carballineses e carballinesas, sen poder deixar de ver a súa monumental torre en cada rúa, en cada vidreira, en calquera recuncho que pisaba desta vila. 

A Fervenza de Fondós e o Penedo de Graúllo

Ubicación: Parroquia de San Pedro de Erbedeiro, Concello de Carballedo, Provincia de Lugo

“Non quero trabucarme no espellismo
de andar collendo auga no regato
que corre corga abaixo como un fato
de ilusos pensamentos dun min mismo.
Estase ben esí desposeído.
Eu fun un feto parvo, esquecidizo,
hoxe outro vello feto son cumprido. 
Tangue no meu cerebro a badalada
na que agatuña e morre o mal feitizo,
penedo son sen eu, sen Deus, sen Nada”
Antón Tovar, Cadáver adiado

Poida que fose froito da casualidade ou un sinxelo capricho do destino, o feito de que rematásemos logo dun farturento e delicioso xantar chantadino, a carón da Fervenza de Fondós e baixo a sombra do impresionante Penedo de Graúllo. Internámonos case que instintivamente pola Ribeira Sacra a carón do curso do Río Miño e, case de decatármonos, chegamos até un recuncho non planificado da parroquia de San Pedro de Erbedeiro do concello lugués de Carballedo.  O certo é que tivemos que parar neste recuncho logo achármonos baixo da sombra do impoñente Penedo de Graúllo ou Garabullo, e de ver uns indicadores que nos alertaron da súa presenza. 


O Penedo de Graúllo, coñecido por estas terras como Penedo do Castelo, posúe máis de 440 metros de altitude e fica coma un extraordinario miradoiro natural sobre do curso do Miño por esta súa Ribeira Sacra socalcada. Este xigantesco penedo componse principalmente de cuarcita armoricana que ven do Ordivícico Inferior e conforma un macizo composto por aresniscas, lousas i esquistos do Paleozoico que atravesan esta franxa do Miño e se encamiñan cara o Courel. 

O certo é que as particulares tonalidades das rochas deste penedo chamaron a nosa atención. Outra das características que chamou a nosa atención foi a presenza de sobreiras e aciñeiras propias do clima mediterráneo. Este recuncho é, de feito, o único bosque mediterráneo destas terras da contorna chantadina.

Entre este Penedo de Graúllo e o do Cotarelo, con máis de 460 metros de altitude, baixan silandeiras as augas do Rego de Fondós para procurar e mesturarse coas augas do Pai Miño denantes de que este sexa duramente represado no veciño Encoro de Belesar. Ficamos a carón da fervenza, a carón das sabas líquidas do Fondós, e ollamos a transparencia das súas augas, os pequenos saltos e a vexetación que medra ó seu redor. Bebemos da fervenza e refrescámonos mergullando os nosos pés nas súas cristalinas augas. Canta fermosura acharíamos de xeito casual neste fermoso recanto da Ribeira Sacra, canta paz e descanso percibiríamos a carón desta fermosa fervenza. O certo é que calquera recuncho deste paraíso natural que é a Ribeira Sacra, alentado polos cursos do Miño e do Sil, resulta impresionante, máxico e á vez marabilloso. Liscamos deste espazo conformado pola Fervenza de Fondós e o singular Penedo de Graúllo, completamente renovados e reconfortados, sorprendidos polos vieiros e momentos que, ás veces, semella poñernos diante o noso propio destino.