sábado 22 novembro 2014

A enxebre Capela da Nosa Señora do Rosario

Ubicación: Lugar de Bravos, Parroquia de Santa María de Vicinte, Concello de Outeiro de Rei, Provincia de Lugo

“Orate, frates, 
porque a saiba da Igrexa mensaxeira 
ache as canles de tempo e de talante 
que agachara na noite a Natureza. 
Orate porque volva 
a palabra de Cristo 
a ser vento de xílgaros e pombas, 
terra de margaridas e pampillos, 
lume de forno rústico de pan, 
auga de regadío. 
Orate, orate, irmáns 
na igrexa de Domingo e romaría, 
na tímida capela 
e na espléndida sé catedralicia 
esa tola e noitébrega pregaria 
de lúa e de camelia 
dos que temos un soño na solapa. 
Orate xunta o mar, 
nas montañas, nas chairas e nos vales, 
na pregaria sinxela dos orates”
Miguel Anxo Mouriño, Camariña: sete cruces e unha esperanza

Aló polo ano 2012, namentres visitabamos a Comarca da Terra Chá e boa parte do interior da Provincia de Lugo tratando de achar recunchos de gran beleza e recoñecido valor histórico e natural, como a Lagoa de Cospeito, o menhir de Pedra Chantada, a presa e muíño de Merra d’abaixo, a Torre de Vilalba, a da Caldaloba e a de Castroverde, a Ponte de Santo Alberte e a de Duarría, o Encoro de San Xoán, o Xacemento de Pena Xiboi, os dolmens de Roza das Modias e da Moruxosa ou as Penas de Rodas, acharíamos na Comarca de Lugo un fermoso recuncho moi descoñecido e solitario que non tiñamos pensado visitar e que nos pareceu un lugar marabilloso. Se non lembro mal, acharamos este recuncho namentres procurabamos as Penas de Rodas, i é que este máxico lugar fica no mesmo concello, en Outeiro de Rei. Estamos a falar da Capela da Confraría da Nosa Señora do Rosario, no lugar de Bravos, pertencente á parroquia de Santa María de Vicinte. Detivémonos de súpeto a carón desta capela no mesmísimo intre no que a albiscamos á beira da estrada. Pareceunos unha capela singular, antiga, misteriosa e até enxebre. O certo é que conseguiu atraer toda a nosa atención. Ficaba a carón e baixo a sombra dun carballo sobradamente centenario. Achegámonos paseniño até aquel pequeno templo para coñecer máis de preto as súas características. 


A Capela da Confraría da Nosa Señora do Rosario foi erixida en cachotería de granito e ó longo da súa historia foi obxecto de varias reformas, algunhas emprendidas na primeira metade do século XV de acordo a unha inscrición achada no templo. Esta capela, que podería encadrarse no denominado románico rural, consta dunha sola nave e dunha ábsida de de menores proporcións, ámbalas dúas de planta rectangular. Unha das caras laterais da nave principal ábrese cun arco de medio punto cara o interior e apuntado cara o exterior. Cingue un tímpano alintelado esculpido cunha cruz no interior dunha fermosa auréola. Esta fermosa capela foi antano unha igrexa que, no intre en que esta aldea foi suprimida como parroquia nun amaño parroquial efectuado durante o ano 1890, deixou de ser igrexa para pasar a servir de capela da Confraría da Nosa Señora do Rosario. Nos muros deste pequeno pero fermoso templo acharíamos numerosas figuras animais, así como numerosos motivos florais. A porta principal fica baixo un pórtico de madeira cuberto de lousa, unha fermosísima estampa. No tímpano da porta orientada cara o sur acharíamos tamén un fermoso escudo no que semellaban representarse tres torres, así como unhas inscricións nas que aparece un ano en números romanos que pode mesmo chegar a testemuñar a súa propia orixe; 1412. No outro lado do templo acharíamos tamén un pequeno camposanto, baixo das ramaxes daquel centenario carballo, no que descansan diferentes bispos da contorna. Foi unha sorte facer unha breve e imprevista parada naquela axitada viaxe e coñecer un lugar tan descoñecido e á vez tan cheo de misterio, de silencio e de paz. 

De troula pola histórica vila de Sarria

Ubicación: Concello de Sarria, Provincia de Lugo

“Cantá, poetas, cantade, 
erguend'a santa bandeira
do batallón da verdade, 
pra darlle cor a esta era.
Non copiedes uns dos outros, 
pintad'as vosas ideyas; 
cada frol ten o seu cheiro, 
seu criar cada moleira”
Francisco María de la Iglesia, D’o mar e d’a terra

Fai cousa dun par de anos, logo írmonos de riola polo centro da histórica vila de Monforte de Lemos, decidimos visitar algúns recunchos doutro importante núcleo de poboación da Provincia de Lugo. Desta volta quixemos coñecer o centro da localidade de Sarria, capital da comarca homónima, e terra de carpinteiros i ebanistas. Achegámonos até estoutra vila lucense co fin de coñecer algúns dos recunchos máis senlleiros e históricos que atesoura e o ambiente que se respira antr’as súas rúas. Tiñamos tres obxectivos principais, achar a Torre do Batallón ou Fortaleza de Sarria, o Albergue e Mosteiro de Santa María Magdalena e a porta de saída para os milleiros de peregrinos que dende esta vila luguesa continúan o sendeiro do Camiño Francés cara a seguinte etapa de Portomarín; a Ponte da Áspera. Inicialmente achegariámonos até o Albergue e Mosteiro de Santa María Magdalena, na céntrica Avenida da Merced. 


O Mosteiro de Santa María Magdalena funcionou dende antano como hospital de peregrinos e nosos días continúa a ser un albergue de gran sona e prestixio. De feito, este é tamén un dos edificios máis senlleiros e históricos da vila. Este mosteiro, de orixe románica, foi fundado por un grupo de frades italianos aló polo século XII, mais somentes se conservan estruturas desta época na ábsida da igrexa e na porta de acceso ó claustro. A meirande parte das estruturas son góticas. A igrexa é de estilo oxival en transición cara ó renacemento, e a súa fachada, plateresca, exhibe abondosos elementos manuelinos. Ficamos pampos ante os numerosos elementos que achamos na porta deste santuario. Nas esquinas da fachada puidemos achar tamén os escudos de armas das estirpes dos Osorio, os Castro e os Enríquez, señores de Sarria e protectores do mosteiro. Logo de coñecer este fermoso e histórico edificio, este mosteiro e hospital de peregrinos, decidimos procurar outra das xoias históricas e lendarias que atesoura a vila de Sarria. 


Os nosos pasos encamiñábanse agora cara a zona máis alta da vila, onde aínda se conservan parte dos muros dun antigo castelo do século XV coñecido como A Torre do Batallón ou Torre Fortaleza de Sarria. Non nos resultou complexo atopala, albiscariámolas ameas da torre nun pequeno e céntrico parque entre o Campo da Feira e a Avenida da Merced. Esta torre era a antiga Torre da Homenaxe e parte dunha antiga fortaleza medieval que tivo as súas orixes aló polo século XII, e que se pensa que puido ser erixida sobre dun antigo castro logo do matrimonio de Guitierre Ruiz de Castro con Elvira Osorio. No século XV, a fortaleza sería reducida a ruínas froito das Revoltas Irmandiñas, mais co tempo sería reconstruída de novo. Crese que até o século XVII albergou unha prisión. Nembargantes, co tempo o castelo foi abandonado ata ser mercado no ano 1860 polo senador Casiano Pérez Batallón, que cubriría os foxos do castelo. O tempo, o abandono e a ruína volverían a apoderarse da fortaleza.


A torre que puidemos achar, duns 15 metros de altura i erixida en cachotería granítica, fica recuberta no seu interior, ós 7 metros de altura, por unha bóveda de directriz. O recinto que actualmente arrodea a torre fica pechado ó público, xa que esta é privada, pertence aínda á familia Pérez Batallón e nos nosos días está á venda. É unha auténtica mágoa que esta Torre do Batallón, emblema da vila de Sarria, fique á venda e as administracións non fagan nada por recuperala. Deixamos tras de nós esta histórica torre e collemos rumbo cara o noso último obxectivo da xornada; a histórica Ponte da Áspera. Para dar con ela tivemos que procurar o silandeiro curso do Río Celeiro e deixármonos guiar, cal peregrinos, polas indicativas frechas amarelas. O certo é que non tardariamos en chegar.


A Ponte da Áspera é parte do Camiño de Santiago polo seu tramo francés, e a diario é frecuentado por centos e centos de peregrinos que atravesan o curso do Río Celeiro namentres se despiden desta importante vila luguesa para encamiñárense cara a seguinte etapa de Portomarín. 

Esta fermosa e antiga ponte, conserva catro rexas arcadas de época medieval erixidas en cadeirado de granito. O resto da ponte, nembargantes, sería erixida con perpiaños de lousa. No pouco tempo que estivemos contemplando a ponte, vimos facer uso dela a unha gran cantidade de peregrinos. Canta tranquilidade e canta paz atoparíamos a carón desta Ponte da Áspera, a carón desta porta de saída de Sarria no Camiño Francés. Esta vila i esta ponte son tamén o punto de partida para moitos peregrinos que deciden comezar eiquí os 111 quilómetros que restan para chegar á Praza do Obradoiro. Deixamos tras de nós esta ponte, este fermoso recanto do Camiño Francés a Compostela para, ó igual ca peregrinos, despedírmonos desta histórica e importante vila lucense, desta terra e berce dos mellores carpinteiros i ebanistas do noso país, coa sensación de termos coñecido algúns dos máis históricos recantos de Sarria, e coa esperanza de que a vella Torre do Batallón, o emblema por excelencia desta histórica e importante vila, algún día sexa propiedade do pobo, do batallón servil, "do batallón da verdade", -como diría o excelso poeta Francisco María de la Iglesia-, da mesma estirpe dos bos e xenerosos que a erixiron e a reduciron a ruínas ó longo da súa historia. 

Sobre dos cantís de Punta Candieira

Ubicación: Punta Candieira, Concello de Cedeira, Provincia da Coruña

“Ti fuches o meu mar:
o faro e mais o vento e mais a onda;
e fuches a roseira
que enarbora unha agulla e unha rosa,
a flor filosofal
que converte o amor en primavera,
o ceo nubento e gris,
o rexurdir
do sol”
Miguel Anxo Mouriño, Versos primos

O último recanto que coñecemos na curta pero intensa viaxe que fixeramos o meu bo amigo Samuel e máis eu á Ferrolterra e ás impresionantes faldras da Serra da Capelada, sería a punta e faro da Candieira, un lugar que nos deixaría francamente sorprendidos. Sobre dos impresionantes cantís desta punta rochosa que semella desafiar o mar, e a carón do seu faro, albiscaríamos unha panorámica desta Costa Ártabra que nos produciría moitísima vertixe. Achegámonos até este fascinante recuncho do Concello de Cedeira dende o centro desta vila mariñeira, logo de visitar e coñecer lugares tan senlleiros como o Castelo do Naraío, no Concello de San Sadurniño, a Ermida da Virxe do Porto, o faro, a punta, o areal e a lagoa da Frouxeira, no Concello de Valdoviño, o cabo e faro de Ortegal, no Concello de Cariño, así como boa parte duns dos cantís máis altos da vella Europa; os de Vixía de Herbeira


Era primavera e o día presentábase solleiro e caloroso. O Faro de Punta Candieira localízase na Parroquia de Santalla de Cervo, a uns aproximados sete quilómetros de Cedeira, e ós pés, como dicía, duns dos cantís máis altos do noso continente. Decatámonos de que estabamos a chegar á Punta Candieira cando comezamos a descender cara o mar á altura do Monte Purrido, xa que o descenso é realmente vertixinoso, e a estrada, estreita e cun grandísimo desnivel, posuía nada máis e nada menos que dez pechadas curvas denantes de chegar até as inmediacións do faro. Descendemos, con moito coidado e precaución, o último tramo onde en somentes nun quilómetro baixaríamos dos 230 metros de Monte Purrido até uns 80 metros de altitude nos que se localiza o edificio do faro. Denantes de detérmonos no mesmo, albiscaríamos dende a estrada uns impresionantes illotes que loitan e resisten os embates desta costa fera e asasina, e que nos fixeron sentir ananos. 


Achegámonos até as inmediacións do faro para ollar máis de preto as súas características. O Faro de Punta Candieira foi erixido entrámbolos anos 1929 e 1933, mais non entraría en funcionamento até uns vinte anos despois, concretamente no 1954, debido a unha falta de acordo encol da súa localización. O edificio, que na actualidade pertence á Autoridade Portuaria de Ferrol-San Cibrao, posúe unha planta en forma de “U” e unha torre octogonal onde, a uns nove metros de altura sobre do nivel do chan, se localiza o foco de luz, que acada as 21 millas náuticas. O edificio alberga aínda a vivenda do torreiro, algo xa pouco común na  meirande parte dos faros galegos. Logo de contemplar o faro, decidimos achegarnos con moita precaución até os intricados cantís desta perigosa punta.


Ficamos sorprendidos ante a cantidade de illotes e pequenos farallóns que se localizan a carón mesmo desta punta. Algúns deles posúen unhas dimensións impresionantes, outros, nembargantes, semellan pequenos e afiados dentes de pedra que emerxen do mar desafiantes. Esta asasina costa posúe tamén unha longa historia marisqueira. Por antr’estes vertixinosos e perigosísimos cantís moitos percebeiros e percebeiras xogan a súa vida, literalmente, para apañar un dos máis prezados froitos do noso mar; un percebe de excelente calidade. Marchamos de Punta Candieira e demos por finalizada a nosa última viaxe á Comarca da Ferrolterra, ascendendo paseniño aquela vertixinosa e intricada estrada, aínda sorprendidos e impresionados pola fermosura natural e paisaxística que acharíamos neste lugar tan afastado, solitario i esquecido, neste pequeno recanto cedeirés onde a bravura do mar, a forza do vento, a marusía e a vertixe, son as eternas protagonistas.